اسیب شناسی اجرای ساحت های تربیتی سند تحول اموزش و پرورش از دید مدیران مدارس دولتی شهر تهران

تربیت تمام‌ساحتی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، بر پرورش همه‌جانبه ابعاد وجودی دانش‌آموزان در شش ساحت تربیتی تأکید دارد. با وجود تأکید نظری بر این رویکرد، شواهد میدانی نشان می‌دهد که تحقق آن در سطح مدرسه با چالش‌های جدی مواجه است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی اجرای ساحت های تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش از دیدگاه مدیران مدارس دولتی شهر تهران انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون بود. جامعه آماری شامل کلیه مدیران مدارس دولتی شهر تهران در سال تحصیلی ????–???۳ بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ?? نفر از مدیران مدارس دولتی شهر تهران گردآوری شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود که بر اساس چارچوب نظری سند تحول و مطالعات پیشین طراحی شد. یافته‌ها نشان دادند که موانع اجرای تربیت تمام‌ساحتی در چهار دسته اصلی قابل طبقه‌بندی‌اند: موانع فرهنگی (مانند مقاومت نگرشی، نمره‌محوری، گسست خانواده و مدرسه)، موانع مدیریتی (مانند ضعف آموزش مدیران، نبود راهبری مؤثر)، موانع ساختاری (مانند تمرکزگرایی، بوروکراسی، کمبود زیرساخت)، و موانع حمایتی (مانند کمبود منابع مالی، نبود دستورالعمل‌های روشن، بی‌تفاوتی والدین). تحلیل مضامین نشان داد که تحقق تربیت جامع نیازمند اصلاحات بنیادین در ساختار اجرایی، فرهنگ تربیتی، سیاست‌گذاری آموزشی و نظام‌های پشتیبان است.

Abstract

Holistic education, as one of the foundational pillars of the Fundamental Transformation Document of Education, emphasizes the comprehensive cultivation of students’ existential dimensions across six educational domains. Despite the theoretical emphasis on this approach, field evidence reveals that its implementation at the school level faces significant challenges. Accordingly, the present study was conducted with the aim of diagnosing the obstacles to implementing the educational domains outlined in the Fundamental Transformation Document, from the perspective of public school principals in Tehran. This research employed a qualitative methodology based on thematic analysis. The study population consisted of all public school principals in Tehran during the ۲۰۲۴–۲۰۲۵ academic year, selected through purposive and snowball sampling techniques. Data were collected via semi-structured interviews with ۱۲ public school principals. The interview protocol was developed based on the theoretical framework of the Transformation Document and prior research. Reliability of the thematic analysis was confirmed through independent recoding and inter-coder agreement exceeding ۸۰%. Findings indicated that the barriers to implementing holistic education can be categorized into four main groups: cultural barriers (e.g., attitudinal resistance, grade-centric orientation, disconnect between families and schools); managerial barriers (e.g., inadequate training for principals, lack of effective leadership); structural barriers (e.g., centralization, bureaucratic constraints, insufficient infrastructure); and supportive barriers (e.g., limited financial resources, absence of clear guidelines, parental indifference). Thematic analysis further revealed that the realization of comprehensive educationre quires fundamental reforms in executive structures, educational culture, policy-making processes, and support systems.