محبوبه خزائی
تاثیر نوش آفرین انصاری بر بافت کتابداری اجتماعی ایران
- دانشجو
- محبوبه خزائی
- استاد داور
- مهدی علیپور حافظی
- رشته تحصیلی
- علم اطلاعات و دانش شناسي - مديريت اطلاعات
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- محل دفاع
- روانشناسی و علوم تربیتی
- شماره ساختمان محل ارائه
- ۳۱
- نام کلاس محل ارائه
- کلاس ۲۰۵[۲۲۲۰۵]
- شماره کلاس محل ارائه
- ۳۰۵
- تاریخ دفاع
- ۳۱ شهریور ۱۴۰۴
- ساعت دفاع
- ۱۸:۰۰
- چکیده
-
کتابداری علم دسترسپذیرکردن اطلاعات برای افراد نیازمند به آن در سریعترین زمان ممکن است که یکی از اهدافش ارائ? خدمات اطلاعاتی و ارتباطی میباشد و کتابخانههای عمومی بهمثاب? گنجینههاییاند که حافظ? بشری را در خود نگاه میدارند و براساس کارکردهای آموزشی، اطلاعرسانی، فرهنگی، اقتصادی و سیاستگذاری اجتماعی به هم? افراد خدمترسانی میکنند. بنابراین، کتابخان? عمومی نهادی اجتماعی است که وظیفهاش فقط اطلاعرسانی و آموزش نیست، بلکه باید بر افراد جامعه تأثیر بگذارد و کارکردهایش ناظر به وظیف? اثرگذاری اجتماعی آن است (غدیر غفاری، ۲۰۱۰؛ نقلشده در بهمنی، ۲۰۲۳).
بههمیندلیل، نقش کتابدار در کتابخانه بهمنظور تحقق جامعهای مردمسالار و دموکرات بسیار مهم است، زیرا کتابخان? عمومی از انگشتشمار نهادهایی است که موجب آگاهی اعضای جامعه از گذشته و حال خود میشود و یکی از ارکان اصلی جامع? مردمسالار است. چنانکه صاحبنظران آن را سومینرکن جامع? مردمسالار میدانند و از آن با نام "ساختمان مردمسالاری اطلاعاتی" یادمیکنند و فیلسوف-کتابداری چون رانگاناتان بر نقش آن در تحقق مردمسالاری تأکید میورزد (زوارقی، ۱۳۸۸).
دراینجوامع، ارتباطات انسانی ارزشمندند و افراد با یکدیگر تعاملهای سازنده و سالمی دارند. کتابداران میتوانند با افزایش ارتباطات خود با کاربران و رعایت ادب و احترام در روابطشان و نیز استفاده از راهکارهایی که موجب رضایت و وفاداری بیشتر آنها شود به افزایش توانمندی جامعه یاری رسانند و بر سرمای? اجتماعی بیافزایند (بهمنی، ۱۴۰۲). چنانکه هاملینک[۱] ،دانشمند ارتباطشناس هلندی، معتقد است برای حل مسائل خطیر جهانی، بهجای پردازش اطلاعات بیشتر به افزایش توانمندی ارتباطات نیاز داریم (هاملینک، ۱۳۸۹).
کتابخانههای عمومی و کتابداران اجتماعی توانایی دسترسپذیرساختن اطلاعات، آموزش افراد، تأثیرگذاشتن بر جامعه، کمک به استقرار دموکراسی و برابری اجتماعی را دارند و در اینمسیر اصول پنجگان? رانگاناتان بسیار کاربردیاند و ضمانتکنند? تبدیل کتابداری به حرفهای پویاست که در آن کتابخانهها به مکانهایی زنده تبدیلمیشوند، چراکه نباید مراکز انفعالی توزیع اطلاعات باشند بلکه باید با رویکردی فعال و پویا به مراکزی اثربخش تبدیلشوند تا بتوانند افکار و آرمانهای اعضای جامعه را شکل دهند (زوارقی، ۱۳۸۸) و کتابدار کسی است که وظیفهاش خاکروبی از بقایای کتابهای مدفون نیست، بلکه فردی پویا، فعال و زنده است که برای کمک به دیگران در راستای آزادی و برابری اطلاعاتی و آموزشی و همچنین، برای تأثیرگذاشتن بر افراد جامعه تلاش و مبارزه میکند.
بنابراین، در هر جامعهای باید افرادی باشند که بتوانند به نیاز اطلاعاتی، ارتباطاتی و آموزشی افراد در زمان مناسب پاسخ درست بدهند و تأثیرات زیادی بر افراد جامعه بگذارند. ازاینرو، کتابدار اجتماعی کسی است که با هدف تحقق اصل هر خوانندهای کتابش (یکی از اصول پنجگان? رانگاناتان) در اینمسیر حرکت میکند و کتابخانهها نیز برای برطرفکردن نیازهای افراد جامع? خود و کسب رضایت و وفاداری آنها لازم است که شیوههای خدمترسانی خویش را متحول نمایند، زیرا مسئولیت و تعهد اجتماعی سازمان کمک به رفاه جامعه است (بهمنی، ۱۴۰۲) و کتابدار در شرایط استاندارد و مطلوب میتواند بیشتر مؤثر باشد.
کتابدارهای اجتماعی بسیاری در جهان و ایران وجود داشته و دارند که برای خدمت به جامعه تلاشهای فراوانی میکنند. کسانی که با آگاهی و اشتیاق در اینراه قدم برمیدارند و جزئی از تاریخ کتابداریاند. تاریخ را باید نوشت تا دیگران بخوانند و دریابند که آنچه هست، ادام? گذشتهای است که پیشینیان مسیر آن را هموار کردهاند تا اکنون ما بتوانیم راه خود را ادامه دهیم و آیندهای روشنتر بسازیم. بنابراین، با نگاهی تاریخی به روند جریان کتابداری میتوان اینگونه بیان داشت که یکی از ابعاد کتابداران، بُعد اجتماعی است که برای ارتقای سطح فرهنگی و اجتماعی جامعهاش تلاش میکند.
در ایران، نوشآفرین انصاری با تکیه بر تجربیات گوناگونش بر بُعد اجتماعی کتابداران تاکید کرده است و با بیشاز نیمقرن فعالیت حرفهای توانسته است نقش کتابدار اجتماعی را تبیین کند و در اینراه تأثیرات مهمی از خود برجای بگذارد. وی از سال ۱۳۴۲ تاکنون در نقش کتابدار اجتماعی حضور مؤثری داشته است و جریانهای بسیاری با تأثیرپذیری از تفکر و رویکرد ایشان در حوز? کتابداری اجتماعی بهوجود آمده است.
در این پژوهش برآنیم تا اثربخشی ۶۰ سال فعالیت حرفهای نوشآفرین انصاری را بر ایجاد و گسترش کتابداری اجتماعی و افزایش مشارکت زنان در فعالیتهای فرهنگی را بررسی کرده و همچنین، نقش او را در آموزش کار مشارکتی و توجه بیشتر به مهارتهای اجتماعی در کتابداری بررسی کنیم و درنهایت، الگویی از یک کتابدار اجتماعی ترسیم نمایم.
[۱] Hamlink
- Abstract
-
Librarianship is the science of making information accessible to those who need it in the shortest possible time, and one of its main objectives is to provide informational and communicational services. Public libraries, as treasuries of human memory, serve all individuals based on their educational, informational, cultural, economic, and socio-political functions. Therefore, a public library is a social institution whose duty is not limited to information dissemination and education but also extends to influencing society, as its functions are directly tied to its social impact (Ghafari, ۲۰۱۰; cited in Bahmani, ۲۰۲۳).
For this reason, the role of the librarian in a library is crucial for realizing a democratic society, as the public library is among the few institutions that enable members of society to become aware of their past and present. It is considered one of the main pillars of a democratic community, referred to by some scholars as the “edifice of informational democracy,” while philosopher-librarian Ranganathan also emphasized its role in establishing democracy (Zavarqi, ۲۰۰۹).
Thus, societies where democracy is established, and which, as informational societies, benefit from the wealth of knowledge and free communication, experience greater peace within themselves and with the world. For democracy to succeed, citizens must learn to make sound and fair decisions within the framework of social values. Public libraries, through their educational services, and social librarians, by providing such training, can play a vital role in this process (B. McCabe, ۲۰۰۱).
From another perspective, today’s societies are divided into rich and poor based on the amount of information they possess—information is regarded as wealth, and free access to it is one of the hallmarks of democracy. In other words, democracy, freedom, and social equality are achieved through the free flow of information.
In such societies, human communication is valued, and people engage in constructive and healthy interactions with one another. Librarians can help strengthen society and increase its social capital by enhancing their communication with users, observing courtesy and respect in their interactions, and employing strategies that improve user satisfaction and loyalty (Bahmani, ۲۰۲۳). As Dutch communication scholar Cees Hamelink argues, solving the world’s pressing issues requires not more information processing but the enhancement of communicative capacities (Hamelink, ۲۰۱۰).
Public libraries and social librarians have the ability to make information accessible, educate individuals, influence society, and contribute to the establishment of democracy and social equality. In this endeavor, Ranganathan’s Five Laws of Library Science are highly applicable, ensuring that librarianship becomes a dynamic profession in which libraries transform into living spaces. Libraries must not be passive centers of information distribution but rather active, effective institutions that shape the thoughts and aspirations of their communities (Zavarqi, ۲۰۰۹). A librarian, therefore, is not merely someone who dusts off forgotten books but an active, dynamic, and vibrant individual who strives and advocates for others in the pursuit of informational and educational freedom and equality, as well as for influencing members of society.
Accordingly, every society needs individuals who can respond correctly to its members’ informational, communicational, and educational needs at the right time while leaving a meaningful impact. Thus, the social librarian is someone who works toward fulfilling the principle of “every reader his book” (one of Ranganathan’s Five Laws). Libraries, too, must transform their methods of service delivery to meet the needs of their communities, gain their satisfaction and loyalty, and fulfill their social responsibility of contributing to societal welfare (Bahmani, ۲۰۲۳). Librarians, when operating under optimal conditions, can be even more effective.