زهرا خورشیدی اورگانی

به گواهی مستندات متعدد و مدارک معتبر تلاش علمی و دقیق برای دینی ساختن علوم انسانی، به ویژه دانش تربیت، از مباحث مهم فراروی اندیشمندان مسلمان به شمار می آید( هاشمی، ???? : ??? ). مفهوم کلی تربیت دینی به منزله   زیرساختی برای زمینه سازی به منظور دستیابی اعضای جامعه به مراتب ایمان و کسب دستاوردهای فردی و اجتماعی، پدیده ای کلیدی در توسعه اجتماعی جوامع دین باور محسوب می شود( توسلی، ???? :???). علاوه بر این و به صورت خاص، استقرار نظام تعلیم تربیت مهدوی از اهمیت راهبردی و سرنوشت ساز در مکتب اسلام برخوردار است و از همین رو گروه های مختلفی از قبیل خانواده، نظام آموزشی رسانه ها و جامعه برای همراهی در اجرای این تعهد مشترک به همکاری دعوت شده اند (قاسمی نژاد و لک زایی ۱۳۹۹ : ??? ).

  در نظام جمهوری اسلامی نیز پرداختن به تعلیم و تربیت اعضای جامعه اسلامی، اعم از کودکان، نوجوانان و جوانان بر اساس ذخیره های ارزشمند مکتب تشیع و به ویژه آرمان انتظار و مهدویت مسئله ای کلیدی به شمار می آید و تلاش برای تحقق نظام آموزشی و پرورشی متناسب با مختصات حیات طیبه دینی، همواره از دغدغه های مسئولان ارشد نظام جمهوری اسلامی بوده است( بقایی و همکاران ????: ???). اهمیت و حساسیت نظام تعلیم و تربیت مهدوی برای جامعه کنونی ما از آنجا مضاعف می شود که امید می رود از طریق شناسایی مبانی تعلیم و تربیت مهدوی بتوان موجی از اندیشه های معنوی و انسان ساز اسلامی را به ساختارها و ارکان جامعه مدرن امروزی، از جمله سازمانها و دانشگاهها و مدارس و رسانه ها تزریق کرد( فروزنده، دهکردی و همکاران، ????: ???).

مسایل و بحران های جدیدی که برای دین در جامعه فعلی بوجود آمده است و فشاری که شبکه های اجتماعی جهانی برای یکسان سازی نظام تعلیم و تربیت در تمامی کشورها آغاز کرده اند، می تواند زنگ خطری برای تعالیم دینی و مهدویت باشد.

براساس دیدگاه بسیاری از متفکران و دین پژوهان معاصر، از آن جا که بخش مهمی از تعالیم مکتب مهدویت در برگیرنده موضوعاتی از قبیل توجه به آینده، بایستگی، آمادگی رو به آینده برنامه ریزی و همچنین زمینه سازی برای شکل گیری آینده مطلوب است؛ میان این بخش از آموزه های اسلامی با روش ها و نگرش های ناظر بر مفهوم آینده پژوهی، تناسب و قرابت فراوانی وجود دارد( کارگر، ???? : ?? ). این تناسب و همسویی تا حدی است که بعضی از صاحب نظران معتقدند در شریعت آسمانی اسلام، آموزه های مهدویت به عنوان مهمترین جنبه از رویکرد آینده پژوهی دینی قابل معرفی و ترویج است (علی اکبری ???? : ???)؛ و بر همین اساس، توصیه کرده اند که تعالیم متعالی مهدوی با نگاهی آینده پژوهانه مورد بررسی، تبلیغ و تعلیم قرار گیرد (قربانی ،???? :???).

در میان جریان های تأثیرگذار بر آینده تمدن بشری، در ابعاد و لایه های گوناگون، آنچه با عنوان «همگرایی فناورانه» یا «فناوری های همگرا« شناخته می شود؛گروهی از شگفت آورترین دستاوردها را بشارت می دهد که از ارتقای توانایی های فیزیکی و ذهنی انسان شروع می شود و تا اتصال همواره و یکپارچه میان تمامی عناصر زنده و غیرزنده جهان طبیعی و مصنوعی ادامه می یابد. این پدیده بسیار جدید که از هم افزایی و ترکیب هوشمندانه میان چهار دانش پیشرفته نانوفناوری، زیست فناوری، فناوری اطلاعات و علوم شناختی حاصل می آید؛ چنان تحولاتی را در سرتاسر حیات فردی و اجتماعی بشر ایجاد خواهد کرد که از آن با عنوان «رنسانس جدید» یا انقلاب تمدنی فراگیر یاد   می شود که هیچ پدیده ای از جمله نظام تعلیم و تربیت مهدوی از دامنه تأثیرات شگرف ناشی از آن به دور   نخواهد ماند(شورکی و پاک نژاد ،۱۴۰۰:   ???).

با توسعه روش‌های محاسباتی و پردازش اطلاعات، هوش مصنوعی^[۱] ، به طور گسترده در شیوه‌های آموزشی (هوش مصنوعی در آموزش^[۲])، مانند سیستم‌های آموزشی هوشمند، ربات‌های آموزشی، داشبوردهای تحلیلی یادگیری، سیستم‌های یادگیری تطبیقی، انسان‌ها استفاده شده است. تعاملات کامپیوتری و غیره (چن، زی، و هوانگ^[۳]، ۲۰۲۰). از زمان آغاز به کار هوش مصنوعی در آموزش، نزدیک به سه دهه پیش، هوش مصنوعی به عنوان ابزاری قدرتمند برای تسهیل پارادایم های جدید برای طراحی آموزشی، توسعه فناوری و تحقیقات آموزشی در نظر گرفته شده است که در غیر این صورت توسعه آنها در حالت های آموزشی سنتی غیرممکن است (هولمز و همکاران^[۴]، ۲۰۱۹). ؛ هوانگ و همکاران، ۲۰۲۰).